no-img
وب سایت حقوقی جزوه دان

بررسی حقوقی عسر و حرج - وب سایت حقوقی جزوه دان

منو

وب سایت حقوقی جزوه دان
adsads
گزارش خرابی لینک
اطلاعات را وارد کنید .

ادامه مطلب

ZIP
بررسی حقوقی عسر و حرج
zip
آذر ۱۲, ۱۳۹۵
92kb
zip
26 صفحه
منابع دارد
فهرست دارد
12000 تومان
0 فروش
12000 تومان – خرید

بررسی حقوقی عسر و حرج


بررسی حقوقی عسر و حرج

 

 

قسمتهایی از مقاله

 

 

قاعده نفی عسر و حرج از جمله قواعد فقهی است که بنابر این قاعده هرگاه مشقتی تحمل ناپذیر، از اجرای احکام نخستین و نوعی به وجود آید، آن حکم تعدیل می شود .

یکی از کاربردهای قاعده نفی حرج، در زمان طلاق است که زوجه با اثبات عسر و حرج در تداوم زندگی اش با زوج، می تواند درخواست طلاق دهد. مراد از انتخاب این موضوع، بررسی جوانب قوانین مربوط به عسر و حرج زوجه می باشد و اینکه در مواردی که دوام زندگی زناشویی برای زوجه غیر قابل تحمل و اصطلاحاً مشقت بار باشد، چه راهکار قانونی برای رفع این معضل وجود دارد .

لذا در مرحله اول، تعریف دقیقی از عسر و حرج لازم می باشد و سپس شرایط اجرای قاعده نفی عسر وحرج و در انتها مصادیق عسر و حرج و ضمانت اجرای آن در نظام حقوقی خانواده در ایران. عسر و حرج عبارت است از مشقت شدید یا فاحش که عمدتاً قابل تحمل نیست .

در خصوص شرایط اجرای قاعده نفی حرج گفته شده که حرج باید غیر قابل تحمل باشد و با حرج یا ضرر دیگری در تعارض نباشد، همچنین به نظر حقوق دانان در طلاق به موجب عسر و حرج هر دو جنبه شخصی و نوعی زوجه باید مد نظر قرار گیرد . تبصره الحاقی به ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی برخی مصادیق عسر و حرج را ذکر کرده و در پایان اعلام نموده که موارد مندرج در تبصره جنبه حصری ندارد.

واژه های کلیدی: عسر و حرج، زوجیت، سوء معاشرت، طلاق

تعریف عسر و حرج در فقه

 

قاعده لاحرج که به قاعده نفی عسر و حرج نیز مشهور است از جمله مستندات فقهی که دلیل مشروعیت ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی میباشد[۱]

قبل از پرداختن به جایگاه حقوقی عسر و حرج در طلاق زوجه ضروری است که تعریفی از آن ارائه شود.

در لسان العرب آمده است عسر، ضد یسر و به معنای ضیق، شدت و صعوبت است[۲]

تعریف عسر در النهایه ابن اثیر چنین آمده است: عسر ضد یسر بوده و به معنای تنگنا، دشواری و سختی است .[۳]

لغت نامه ی دهخدا عسر را به معنای صعب، تنگ، دشوار، بدخویی، مشکل و سخت شدن روزگار گرفته که در مقابل یسر به کار می رود.[۴]

همچنین گفته شده عسر به معنای دشواری و نقیض یسر است ,[۵]و به معنای تنگی، فشار، دست تنگی، بی نوائی و ضد یسر است و اعسار به معنی افتقار است .[۶]

لازم به ذکر است در قرآن کریم نیز این واژه به معنای ضد یسر آمده است . مانند سوره بقره، آیه ۱۸۵ )و( سوره طلاق، آیه ۷ )

از مجموع معانی فوق چنین برمی آید که عسر عبارتست از صعوبت، مشقت و شدت که معادل فارسی آن دشواری و سختی است.

در لسان العرب آمده ا لحرج: الإثم و الحارج : الآثم. و قال الزجاج : الحرج فی اللغه أضیق حرج به – الضیق و معناه أنه ضیق جداً [۷]

فتح حاء و راء، اسم مصدر و در فرهنگ های لغت در معانی ضیق، تنگی، تنگنا، گناه و ( حرام به کا ر رفته است (عمید، ۱۳۷۲ ش، ص ۱۴۱ ؛ معین، ۱۳۵۳ ش، ص ۳۴۷

اصل حرج و حراج، انباشته شدن و گرد آمدن چیزی است و لذا معنی تنگی و سختی و فشار میان اعضای آن چیز که متراکم است تصور می شود. پس هر سختی و گناهی رانیز حرج گفته اند .[۸]

واژه حرج در قرآن کریم در دو معنای متفاو ت به کار رفته است : ضیق، تنگی و سختی مانند آیه شریفه

سوره انعام، آیه ۱۲۵ ) و گناه و عصیان مانند آیه شریفه ( سوره توبه، آیه ۹۱ )

آنچه که در مجموع می توان بیان کرد این است که حرج به معنای مطلق ضیق و معادل آن تنگی و تنگناست و تمامی معانی دیگر مانند گناه به آن بازمی گردد.[۹]

ترکیب دو کلمه عسر و حرج روی هم به معنی تنگی، فشار و گناه خواهد بود و اینکه می گویند عسر و حرج در دین نیست یعنی سختی و تنگی در دین نیست.[۱۰]

عسر و حرج در اصطلاح عبارتست از حالت تنگنا در عمل کردن به الزامات قانونی که اگر مکلف به آن عمل نکند به مضیقه و سختی درافتد . در این صورت قاعده لاحرج به کار بسته می شود که منشأ کثیری از احکام ثانوی است .[۱۱]

بنابر قاعده نفی عسر و حرج هرگاه مشقتی تحمل ناپذیر، از اجرای احکام نخستین و نوعی به وجود آید، آن حکم تعدیل می شود. در تأ یید این قاعده گفته شده که به حکم عقل، تکلیف بایستی درخور توان شخص باشد نه خارج از طاقت او؛ چرا که سخت گیری های بیهوده واکنشی نامطلوب به وجود می آورد، انگیزه مخالفت با قانون و مقاومت در برابر آن را تقویت می کند و اشخاص را به گناه و عصیان وامی دارد.

پس وظیفه هدایت قانون گذار ایجاب می کند که نه تنها امری بیرون از توان و تحمل را در زمره احکام نیاورد، بلکه به شدت و سخت گیری نیز نپردازد.[۱۲]

تعریف عسر و حرج در قانون مدنی

در قانون مدنی، نخستین بار ماده ۱۱۳۰ اصلاحی آزمایش مصوب ۸/۱۰/۶۱ واژه مرکب عسر و حرج بدون ارائه تعریف حقوقی به کار رفته بوده «در مورد زیر، زن می­تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق نماید. در صورتی که برای محکمه ثابت شود که دوام زوجیت موجب عسر و حرج است می­تواند برای جلوگیری از ضرر و حرج زوج را اجبار به طلاق نماید و در صورت میسر نشدن به اذن حاکم شرع طلاق داده می شود.»

در اصلاحیه ۱۴/۸/۷۰ ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی نیز واژه عسر و حرج، بدون اینکه تعریفی از آن به عمل آید. عیناً ماده آزمایشی ۱۱۳۰ مصوب ۸/۱۰/۶۱ مورد لحاظ قانونگذار واقع شده است.

در قانون مدنی، قانونگذاردر مواد ۷۰۱ و ۷۲۹ یعنی در مباحث ضمان عقدی و حواله از مشتقات واژه «عسر» استفاده نموده است:

ماده ۷۰۱ قانون مدنی: «ضمان عقدی است لازم و ضامن یا مضمون له نمی­توانند آن را فسخ کنند. مگر در صورت اعسار ضامن به طوری که در ماده ۶۹۰ مقرر است یا در صورت بودن حق فسخ نسبت به دین مضمون له و یا در صورت تخلف از مقررات عقد.»

ماده ۷۲۹ قانون مدنی: «هرگاه در وقت حواله محال علیه معسر بوده و محتال جاهل به اعسار او باشد، محتال می­تواند حواله را فسخ و به محیل رجوع کند.»

در ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، حرجی شدن دوام زوجیت، مجوز مداخله حاکم برای طلاق زو جه دانسته شده لکن این احکام ، مشروط به عدم معارضه عسر و حرج زوجه

.( با عسر و حرج زوج نگردیده است.[۱۳]

در حرج شخصی، حکم یا عملی بر شخص، طاقت فرسا می باشد ولی در حرج نوعی، مشقت نوع مردم مطرح است اعم از اینکه بر شخص هم سخت باشد یا خیر.

در پاسخ به این سؤال دو نظریه ایراد شده است:

الف) حرج نوعی است . وفق این نظریه، عسر و حرج مفهومی عرفی و نوعی دارد[۱۴] زیرا عسر و حرج نوعی موجب رفع حکم است حتی نسبت به اشخاصی که برای آنان حرجی نیست . مطابق این نظریه حرج از قبیل

[۱] افضلی قادری، زمستان ۷۹ ، ص ۵

[۲] ابن منظور، ۱۴۰۸ ق، ج ۹، ص ۲۰۱

[۳] (ابن اثیر، ۱۴۲۲ ق،

[۴] (دهخدا، ۱۳۷۳ ،ج ۱۰ ، ش ۱۵۸۸۰ )

[۵] (قریشی، ۱۳۶۷ ش، ج ۴، ص ۳۲۹ ).

[۶] (شفائی، ۱۳۳۵ ش، ص ۱۲۶

[۷] ابن منظور، ۱۴۰۸ ق، ج ۳، ص ۱۰۶ و۱۱۰ ).

[۸] (اصفهانی، ۱۳۶۳ ش، ص ۴۶۸

[۹] کشوری، ۱۳۷۴ ش، ص ۲۲

[۱۰] (شفائی،(۱۲۷ – ۱۳۳۵ ش، ص ۱۲۶

[۱۱] .(جعفری لنگرودی، ۱۳۷۷ ص ۲۱۷

[۱۲] .(قاعده لطف ) (کاتوزیان.( ناصر، حقوق مدنی – خانواده، تهران، به نشر، ۱۳۶۸ ش، چاپ دوم، ج ۱، ص ۳۸۱

[۱۳] (حکمت نیا، ۱۳۸۸ ش، ج ۲، ص ۱۸۱

[۱۴] (کاتوزیان، ۱۳۷۵ ش، شماره ۳۹۰ ).

 

 

12000 تومان – Ø®Ø±Û�د



برچسب‌ها :

درباره نویسنده

مدیریت سایت جزوه دان

javaderad 63 نوشته در وب سایت حقوقی جزوه دان دارد . مشاهده تمام نوشته های

دیدگاه ها


پاسخ دهید